menusearch
parsshahr.com

کرج؛ کلانشهر فشرده - یاسر امان الهی

۱۳۹۶/۶/۲۵ شنبه
(0)
(0)
کرج؛ کلانشهر فشرده - یاسر امان الهی
کرج؛ کلانشهر فشرده - یاسر امان الهی
شهر کرج با مساحت 151.5 کیلومتر مربع جمعیتی بالغ بر یک میلیون و شصد هزار نفر در خود جای داده است که تراکم جمعیتی برابر با 10579 نفر در کیلومترمربع دارد. در حالیکه تراکم جمعیتی شهر تهران که دارای مساحت 730 کیلومتر مربع (بزرگترین شهر غرب آسیا) می­ باشد برابر با 11909 نفر می‌­باشد. نزدیک شدن تراکم جمعیتی کرج و تهران در حالی است که تهران به عنوان پایتخت دارای زیرساخت­ هایی است که تحقق آنها برای شهر کرج در کوتاه مدت امکان پذیر نیست. افزایش جمعیتی شهر کرج (با احتساب شهر فردیس جزء شهر کرج) در سال 90-95 در حدود 1.94 درصد بوده که نسبت به سال آماری 85-90 که رشد 3.3 درصدی را دارا بوده است که این موضوع کاهش محسوسی را نشان می‌­دهد. این در حالیست که شهر تهران در بحث نرخ رشد سال‌‌‌‌های 90 – 95 با رشد 1.04 روبرو بوده و با مشکل عدم تعادل جمعیتی و جمعیت سربار بیشتری روبرو است.
تراکم جمعیتی کل استان البرز 527 نفر در کیلومتر مربع است و شهر کرج 20 برابر استان دارای تراکم جمعیتی است در حالیکه تنها 2.9 درصد از مساحت استان را شامل می‌­شود، یعنی 54 درصد جمعیت استان تنها در 2.9 درصد از مساحت ساکن هستند و 46 درصد از جمعیت استان در 97.1 درصد از مساحت آن ساکن شده­ اند.

                                                                   سهم حمعیتی کرج نسبت به بقیه شهر‌‌‌‌های استان البرز                   سهم مساحت کرج از استان البرز نسبت به سایر شهر‌‌‌‌های استان البرز

اندازه شهر و تراکم جمعیتی هر چند نمی‌تواند معیار کاملی برای سنجش کیفیت شهر باشد و دیدگاه ­‌‌‌‌های مختلف و متضادی درباره این موضوع وجود دارد که هم درباره باب مزایای متراکم بودن و هم مشکلات این تراکم مطرح است. قصد این نوشته نیز بررسی معایب و مزایای این فشردگی نیست بلکه درک وجود این مسئله و شدت این مسئله در کرج است که برنامه­ ریزی­ ها و سیاست ­‌‌‌‌های اجرایی با رفتار جمعیتی استان مطابقت پیدا کند.
شهری شدن کامل استان البرز به نحوی است که 92.6 درصد جمعیت استان در نقاط شهری ساکن و تنها 7.4 درصد جمعیت در نقاط روستایی مستقر شده است که نشان می­دهد توزیع مناسبی از فرصت­ ها در استان ایجاد نشده است. بعنوان مثال شهر اشتهارد با داشتن یکی از بزرگترین شهرک‌‌‌‌های صنعتی ایران تنها توانسته سهم ناچیزی در حدود 1 درصد از جمعیت استان را در خود جای دهد که شدت این عدم توزیع جمعیتی را نشان می‌­دهد.
در رده بندی جمعیتی نیز شهر فردیس با داشتن 181 هزار نفر با اختلاف زیاد، با داشتن تنها 6.67 درصد از سهم جمعیتی استان در مرتبه دوم قرار دارد که فاصله بسیاری با کرج داشته و در مرتبه سوم نیز شهر کمالشهر با جمعیت 141 هزار نفر قرار دارد. هر دو شهر‌‌‌‌های مرتبه دوم و سوم متصل به شهرکرج بوده و حتی در گذشته مناطقی از شهر کرج محسوب می­ شدند بنابراین جدا دانستن این شهرها فقط در تقسیمات سیاسی و اداری مطرح است و ساختار کالبدی مجزا از شهر کرج نیستند. از مرتبه سوم به بعد شهر‌‌‌‌های استان، شهرهایی مطرح می­شوند که شکل مستقلی از نظر کالبدی با شهر کرج دارند.
                                                                                                  جمعیت شهر‌‌‌‌های استان البرز به ترتیب - سرشماری سال 1395

                                                                                                وضعیت سهم هر شهر از جمعیت استان البرز

در رشد جمعیتی شهر‌‌‌‌های شرقی استان بجز شهر گرمدره از رشد کمتری نسبت به بقیه نقاط شهری برخودار بوده­ اند به نحوی که کرج در رشد جمعیتی پایین ­تر از شهر طالقان قرار گرفته است اما هنوز سهم بالایی رشد جمعیتی کرج مربوط به مهاجر پذیر بودن شهر است.

                                                                                            نرخ رشد جمعیتی شهر‌‌‌‌های استان البرز - سال‌‌‌‌های 85-95
از نظر مساحت استان البرز در رده 31 بین استان‌‌‌‌های کشور قرار دارد یعنی کوچکترین استان کشور و از نظر جمعیتی در رده 11 در بین استان‌‌‌‌های ایران قرار گرفته است. شهر کرج چهارمین شهر پر جمعیت ایران به ترتیب بعد از تهران، مشهد و اصفهان قرار دارد. در بین شش شهر پرجمعیت ایران شهر کرج دارای کمترین محدوده شهری است و تفاوت 50 کیلومترمربعی با شهر ششم (تبریز) دارد که نشان عدم توازن این کلانشهر کوچک در جمعیت و مساحت دارد.
مقیاس و تراکم می‌­تواند به عنوان فاکتورها و آیتم ­‌‌‌‌های مناسبی باشند که نزدیکی به خدمات و کاهش هزینه را در بر داشته باشند ولی این مسئله مستلزم برنامه ­ریزی متناسب با این فشردگی و دیدن زیرساخت ­‌‌‌‌های لازم برای چنین شهری است. ترافیک شدید معابر در ساعات اوج و عدم توزیع نامناسب در سطح در حال حاضر نشان می­ دهد چنین برنامه­ ای برای شهر کرج وجود نداشته و شاید در آینده مشکلات اجتماعی و تفاوت­‌‌‌‌های طبقاتی و عدم توزیع مناسب خدمات مشکلات عدیده ­ای برای شهر کرج به وجود آورد که با توجه به مقیاس این شهر غیر قابل مهار خواهد بود.

یاسر سرو امان الهی - 25.6.1396
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به مهندسین مشاور پارس شهر پایدار البرز است.